Τζαμάλα

ΤΟ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ “ΤΖΑΜΑΛΑ”

Η νύχτα της Αποκριάς έχει τη δύναμη της φωτιάς, όπως θέλει το έθιμο της «Τζαμάλας», το οποίο έρχεται από το μακρινό παρελθόν με ιδιαίτερους συμβολισμούς. Μόλις δύσει ο ήλιος, μετά τον εσπερινό της Κυριακής της Αποκριάς, ανάβουν οι φωτιές που καίνε μέχρι το πρωί της Καθαρής Δευτέρας.

Το έθιμο αποτελεί μια ιεροτελεστία εξαγνισμού, στηρίζεται στην πίστη ότι η φωτιά έχει τη δύναμη να διώχνει το κακό. Με την πάροδο του χρόνου και ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε εποχής, έχει το δικό της συμβολισμό. Επί Τουρκοκρατίας ο χορός γύρω από τη φωτιά, έβγαζε τον πόθο των σκλαβωμένων για τη λευτεριά.

Η «Τζαμάλα», είναι συνδεδεμένη με τα γλέντια, με τις φωτιές στις γειτονιές, με τα περιπαικτικά τραγούδια, με τους μασκαρεμένους και με τα κεράσματα. Γενικά, ένα φορτισμένο κλίμα χαράς, κεφιού και χαλάρωσης του καθωσπρεπισμού επικρατεί στις σχέσεις των ανθρώπων στις γειτονιές, στις «ανοιχτωσιές» των δρόμων και στις πλατείες. Γύρω από τη φωτιά στήνονταν ομαδικοί χοροί από άνδρες και γυναίκες. Οι χοροί παλιότερα γίνονταν συνήθως χωρίς όργανα (βιολιά και κλαρίνα). Οι χορευτές τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια, εθνικά, ερωτικά και αποκριάτικα.

Εδώ στα Σέρρας ο σύλλογός μας, ο “Πύρρος” τελεί από το 2009, το έθιμο «Τζαμάλα», μία εκδήλωση που όλες τις χρονιές σημειώνει μοναδική επιτυχία, καταγράφηκε δε στο υποσυνείδητο των συμπολιτών μας ως ένα σημαντικό και ποιοτικό πολιτιστικό έθιμο με αποκριάτικα δρώμενα στην πόλη των Σερρών.

Τελείται όπως κάθε χρόνο άλλωστε, τη Δεύτερη Κυριακή της Αποκριάς, (πριν την Καθαρά Δευτέρα) στην ανοιχτωσιά-πλατεία που σχηματίζει η συμβολή των οδών: Στρυμόνος-Σιδηροκάστρου & Νικομηδείας στην πόλη των Σερρών.

Μέσα στο έθιμο της Τζαμάλας διαδραματιζόταν και διάφορα παιχνίδια-δρώμενα:

Η Χάψα

Τις Αποκριές στην Ήπειρο συνήθιζαν να παίζουν ένα παιχνίδι που το ονόμαζαν χάψα. Στην άκρη ενός ξύλου στερέωναν μια κλωστή. Έβραζαν αυγά, τα ξεφλούδιζαν, τα έδεναν στην κλωστή και τα βουτούσαν σ’ ένα δοχείο με γιαούρτι. Κουνώντας το ξύλο, ο παίχτης προσπαθούσε έχοντας τα χέρια του πίσω από την πλάτη του να πιάσει το αυγό με το στόμα. Και καθώς το αυγό ήταν καλυμμένο με γιαούρτι, γέμιζε και το πρόσωπο του παίκτη προκαλώντας το γέλιο στους υπόλοιπους.

Στο Πωγώνι το παιχνίδι αυτό το έπαιζαν το βράδυ της Κυριακής της Τυρινής γύρω από το οικογενειακό τραπέζι. Το αυγό της Τυρινής ήταν το τελευταίο αρτύσιμο φαγητό για τη μέρα αυτή και το πρώτο που θα έτρωγαν σαράντα ημέρες μετά, στην Ανάσταση.

Ο καλατζής ή γανωτζής

Το επάγγελμα του γανωτζή ή γανωματή ή καλα(ϊ)τζή είναι από τα πιο παλιά επαγγέλματα. Πολλοί τοποθετούν την ύπαρξή του ακόμη και στα βυζαντινά χρόνια. Ήταν μια δουλειά δύσκολη και υπεύθυνη, αφού πολλές φορές έσωζε τους ανθρώπους από βέβαιο θάνατο, που προκαλούσαν τα αγάνωτα σκεύη.

Τα περισσότερα σκεύη που χρησιμοποιούσαν οι νοικοκυρές για τις καθημερινές ανάγκες, κυρίως στη μαγειρική, ήταν χάλκινα (μπακιρένια). Με τον καιρό και την πολλή χρήση οξειδώνονταν (σκούριαζαν) και γίνονταν επικίνδυνα. Γι’ αυτό έπρεπε να γανωθούν, δηλαδή να καλυφθεί η επιφάνεια τους μ’ ένα στρώμα κασσίτερου (καλάι) για να τα κάνει ακίνδυνα από την οξείδωση.

Έτσι μέσα στην αναπαράσταση αλλά και πολλές φορές στην πραγματικότητα, ο γανωτζής, αν έβλεπε καμιά ηλικιωμένη δεν είχε και πολύ διάθεση, ήταν αργός και δυσκίνητος στη δουλειά του, αν έβλεπε όμως καμιά νέα κι όμορφη κατευθείαν χωρίς δεύτερη κουβέντα ρίχνονταν στη δουλειά.

Ο χορός της νύφης ή λιποθυμιάρικος

Ο χορός είναι πολύ διαδεδομένος στην Ήπειρο. Χορευόταν από τους άνδρες τις πρωινές ώρες. Το χορό αποτελούσαν δύο εναλλασσόμενα μέρη. Το πρώτο χορευόταν απ’ όλους τους χορευτές σαν συρτός στα δύο ενώ το δεύτερο είχε ελεύθερο μελωδικό σχήμα και χορευόταν μόνο από τον πρώτο χορευτή. Αυτός προσποιούταν ότι λιποθυμούσε, όπως πάθαιναν κάποιες φορές οι νύφες που ενδεχομένως ήταν και έγκυες, γι αυτό λεγόταν και λιποθυμιάρικος και οι υπόλοιποι προσπαθούσαν να τον συνεφέρουν, για να μην καταλάβουν οι δικοί της ότι έμεινε έγκυος πριν από τη στέψη.

Το γλέντι έκλεινε με το χορό του τραγουδιού «Πως στουμπίζουν το πιπέρι». Με το «στούμπισμα του πιπεριού» διαλυόταν και το γλέντι με ευχές για “καλή Σαρακοστή”.

Δείτε ακόμη

Έθιμο Χάσκα (Συγχώρεσης)

Την Κυριακή της Τυρινής οι νεότεροι πήγαιναν στο σπίτι του γηραιότερου της οικογενείας, στον παππού και δίνοντάς του ένα πορτοκάλι ζητούσαν συγχώρεση, σαν προετοιμασία της

Περισσότερα »

Έθιμο Κλήδονα

Ο ΚΛΕΙΔΩΝΑΣ ή ΚΛΗΔΟΝΑΣ είναι ένα έθιμο με στοιχεία «μαντικής» που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα, ήδη από την Ομηρική εποχή και συνεχίσθηκε περνώντας

Περισσότερα »